Багшийг хэрхэн сонгож, хэрхэн бэлддэг вэ — сургалтын чанарын нүдэнд үл үзэгдэх систем
Суралцагчийн туршлагыг хамгийн ихээр тодорхойлдог хүн бол багш. Байр сайхан, хоол амттай, кампус цэвэрхэн байсан ч багштайгаа таарахгүй бол сургалт бүтэлгүй мэдрэгддэг. Гэтэл сургууль сонгож буй хүмүүс байр, хоол, үнийн талаар олон цаг судалдаг ч «энэ сургууль багшаа яаж сонгодог юм бол» гэж асуудаг нь ховор.
Энэ нийтлэлд багш ажилд орохоос танхимд орох хүртэлх зам, дараа нь чанарыг нь хэрхэн барьдаг механизмыг ерөнхий бүтцээр нь тайлбарлая. Сургууль бүрийн нарийн журам өөр өөр байдаг тул энд зөвхөн салбарт түгээмэл хэрэглэгддэг үе шатуудыг авч үзэв.
Шат 1 — өргөдлийн урсгал ба анхны шүүлт
Филиппинд англи хэлээр дээд боловсрол эзэмшсэн, англиар чөлөөтэй ярьдаг ажил горилогчийн тоо олон. Тиймээс сургуулийн эхний ажил бол хүн олох биш, шүүх явдал. Анхны шатанд ихэвчлэн боловсролын түвшин, багшлах болон харилцааны туршлага, ажлын хуваарийн тохироо зэргийг үздэг.
Энэ шатанд ярианы чадвар өөрөө шалгуур болдоггүй гэдгийг ойлгох нь чухал. Сайн ярьдаг хүн ба сайн заадаг хүн хоёр огт өөр хоёр ур чадвар. Дараагийн шатууд яг үүнийг ялгах зорилготой.
Шат 2 — жишиг хичээл (демо)
Хамгийн шийдвэрлэх шат. Ажил горилогч бодит сэдвээр богино хичээл заана. Үзэгч нь удирдлага эсвэл туршлагатай ахлах багш байдаг. Энд юуг хардаг вэ:
- Асуулт тавих чадвар. Суралцагчийг ярихад хүргэдэг үү, эсвэл өөрөө ярьж дуусгадаг уу
- Засварын мэдрэмж. Хэзээ таслан засах, хэзээ өнгөрөөж явуулахаа мэдэж байна уу
- Хүлээх тэвчээр. Дуугүй болсон суралцагчийг хэдэн секунд хүлээж чадаж байна вэ
- Тайлбарлах хялбарчлал. Ойлгохгүй байгаа зүйлээ өөр аргаар, өөр үгээр дахин тайлбарлаж чадаж байна уу
Дөрөв дэх цэг нь ялангуяа чухал. Анхан шатны суралцагчид хамгийн хэрэгтэй чанар бол мэдлэгийн гүн биш, нэг санааг гурван өөр аргаар тайлбарлаж чадах уян хатан байдал юм.
Шат 3 — шинэ багшийн бэлтгэл
Ажилд авсан ч маргааш нь танхимд орохгүй. Дотоод бэлтгэлийн үе шат ихэвчлэн дараах агуулгыг хамардаг:
- Тухайн сургуулийн сурах бичиг, хөтөлбөрийн бүтэц, түвшний ангилал
- Ганцаарчилсан хичээлийн явцын загвар — эхлэл, үндсэн хэсэг, дүгнэлт, гэрийн даалгавар
- Засварын журам — юуг шууд засах, юуг тэмдэглэж аваад дараа нь буцаах
- Ажиглалтын үе — туршлагатай багшийн хичээлийг сууж үзэх, дараа нь өөрийнх нь хичээлийг ахлах багш сууж үзэх
- Соёл хоорондын харилцаа — өөр өөр улсаас ирсэн суралцагчийн зан төлөв, харилцааны хэв маягийн ялгаа
Энэ үе хэдэн өдөр, хэдэн долоо хоног үргэлжлэх нь сургууль бүрд өөр бөгөөд ажил горилогчийн туршлагаас ч хамаардаг тул тодорхой хугацаа нэрлэх боломжгүй.
Шат 4 — ажилд орсны дараах хяналт
Багш ажилд орсноор шалгаруулалт дуусдаггүй. Түгээмэл хэрэглэгддэг механизмууд:
Суралцагчийн үнэлгээ. Тодорхой давтамжтайгаар суралцагчаас багшийн талаар санал авдаг. Энэ санал зөвхөн цуглуулагдаад үлддэггүй — ахлах багш, менежерийн ярилцлагын үндэс болдог.
Хичээлийн ажиглалт. Ахлах багш урьдчилан мэдэгдэлгүй эсвэл товлосон хуваарийн дагуу хичээл сууж үзэж, ажиглалтын хуудсаар үнэлгээ өгдөг.
Ахицын бүртгэл. Багшийн бөглөсөн өдөр тутмын тэмдэглэл нь суралцагчийн ахицыг харуулахаас гадна багш өөрөө хичээлээ хэр системтэй бэлддэгийг ч харуулдаг.
Давтан сургалт. Илэрсэн сул талд чиглэсэн дотоод сургалт, семинар тогтмол зохион байгуулагддаг.
Суралцагч өөрөө чанарыг юугаар мэдэх вэ
Хичээл эхэлсний дараа сайн багшийг таних гурван энгийн шинж:
- Ярих цагийн харьцаа. Ганцаарчилсан хичээлд суралцагч нь багшаасаа илүү ярьж байх ёстой. Багш өдөржин тайлбарлаж байвал энэ нь тав тухтай ч үр дүн багатай хичээл.
- Засвар тэмдэглэгдэж байна уу. Аман засвар агаарт хийсээд алга болдог. Бичиж өгсөн засвар л оройн давталт болж хувирдаг.
- Өмнөх хичээлээ санаж байна уу. Өчигдрийн алдааг өнөөдөр эргэн шалгадаг багш системтэй ажиллаж байна гэсэн үг.
Эдгээрийг эхний долоо хоногтоо ажиглаад дүгнэ. Хичээлийнхээ үр өгөөжийг өөрөө нэмэгдүүлэх талаар дуудлага засах хичээлийн бүтэц-ийн нийтлэлд бичсэн «тодорхой хүсэлт тавих» зарчим бүх төрлийн хичээлд адилхан үйлчилнэ.
Багш солиулах хүсэлт — байдаг, гэхдээ журам нь өөр
Багштай тохирохгүй байх нь хэн нэгний буруу гэсэн үг биш. Заах хэв маяг, ярианы хурд, зан төлөв таарахгүй байх нь энгийн үзэгдэл. Ихэнх сургуульд солих хүсэлт гаргах суваг байдаг ч хэдэн удаа, ямар журмаар, хэр хугацаанд шийддэг нь сургууль бүрд эрс өөр. Тиймээс бүртгүүлэхээсээ өмнө энэ журмыг тодруулах нь ирээдүйн стрессээс хамгаална.
Мөн нэг зөвлөгөө: эхний хоёр хичээлээр шийдвэр гаргаж болохгүй. Эхний уулзалтад хоёр тал бие биеэ таньж байгаа үе бөгөөд гурав дахь хичээлээс эхэлж жинхэнэ хэмнэл тогтдог.
Бүртгэхээсээ өмнө асуух гурван асуулт
- Шинэ багшийг ямар бэлтгэлээр танхимд оруулдаг вэ, ажиглалтын үе байдаг уу
- Суралцагчийн үнэлгээг ямар давтамжтай авдаг, үр дүнг нь юунд ашигладаг вэ
- Багш солих хүсэлтийн журам ямар вэ
Эдгээр асуултад тодорхой хариулт өгдөг сургууль нь чанарын систем ажиллаж байгаагийн шинж. Сургууль харьцуулах бусад шалгуурыг хэлний сургууль сонгох гарын авлагаас, өөрийн түвшнээ бодитой мэдэх аргыг түвшин тогтоох шалгалтын тухай нийтлэлээс үзээрэй.
Багшийн чанар бол зураг дээр харагддаггүй, брошюрт бичигддэггүй ч сургалтын үр дүнг хамгийн ихээр тодорхойлдог хүчин зүйл. Тухайн сургуулийн багшийн бэлтгэл, хяналтын систем ямар байдгийг хамтрагч агентлагаар дамжуулан урьдчилан асуувал зөв сонголт хийх боломж нэмэгдэнэ.