Өдөржин зөвхөн англиар ярих гэж яг ямар байдаг вэ — EOP журмын дотоод тал
«Зөвхөн англиар ярих» журам — олон сургууль үүнийг англи товчлолоор нь EOP гэж нэрлэдэг — цаасан дээр бол нэг мөр дүрэм. Бодит амьдрал дээр энэ бол өдөрт 12–14 цаг үргэлжилдэг сэтгэцийн туршилт юм. Тэр туршилт хүний тархинд юу хийдэг вэ? Хэн нь бууж өгч, хэн нь давдаг вэ? Өдрийг нь цагаар нь дагаж үзье.
07:00 — өглөө: хамгийн амархан цаг
Өглөөний мэндчилгээ, хоолны газрын богино яриа. Энэ хэсэг хүн бүрд амархан байдаг: «Сайн уу», «сайн унтсан уу», «өнөөдөр ямар хичээлтэй вэ» гэх мэт өгүүлбэрүүд бүгд бэлэн эд анги. Эхний өдрүүдэд суралцагчид «EOP амархан юм байна» гэж бодоод өдрөө эхэлдэг.
09:00–16:00 — хичээлийн цаг: журам ажиллах шаардлагагүй үе
Хичээл дээр аль ч тохиолдолд англиар ярих учраас журам энд бараг мэдэгддэггүй. Ганцаарчилсан хичээлд багштай хоёулаа, бүлгийн ангид ч мөн адил. Өдрийн энэ хэсэг бол журмын хамгийн хялбар, хамгийн бүтээмжтэй хэсэг.
Гэхдээ нэг далд ачаалал энд эхэлж хуримтлагддаг: тархи өдөржин орчуулгын горимд ажиллаж, эрчим хүчээ хурдан зарцуулдаг. Эхний долоо хоногт үдээс хойш толгой хүндрэх, нүд гүйцэхгүй болох нь бараг бүх хүнд тохиолддог хэвийн үзэгдэл.
16:00–19:00 — жинхэнэ шалгуур эхлэх мөч
Хичээл тарлаа. Ядарсан. Хажууд чинь өөртэй чинь нэг хэлтэй хүн зогсож байна. Тархи чинь: «зүгээр ээ, ганцхан өгүүлбэр» гэж хэлнэ.
Яг энэ хором бол EOP-ийн бүх утга учир. Учир нь:
- Хичээлийн цагийн англи бол албадлагаар ярьсан англи
- Хичээлийн дараах англи бол сонгож ярьсан англи — тархинд огт өөр гүнзгийд суудаг
Ядарсан үедээ ярьсан энгийн өгүүлбэр, тайван үед ярьсан төгс өгүүлбэрээс илүү тогтдог. Шалтгаан нь энгийн: бодит амьдралд англи хэрэглэх мөчүүдийн ихэнх нь та ядарсан, яарсан, төвлөрөл сарнисан үед л ирдэг.
19:00–22:00 — орой: хамгийн их бууж өгдөг цаг
Оройн бие даалт, өрөөнийхөнтэйгээ яриа, чөлөөт цаг. Статистик биш, ажиглалт: журам зөрчигдөх тохиолдлын дийлэнх нь энэ цагт гардаг. Хүн ядрахаараа эх хэл рүүгээ буцдаг — энэ нь сул дорой байдал биш, физиологи.
Ажилладаг эсрэг арга нь хоёр:
- Ярианы түншээ өөр хэлтэй хүнээс сонгох. Эх хэлээрээ ярих боломж физикээр байхгүй бол сахилга бат шаардлагагүй болно.
- Оройн 30 минутыг «хэлний бус цаг» гэж зөвшөөрөх. Бүтэн хориглох нь эсэргүүцэл төрүүлдэг; хил тогтоосон завсарлага нь үлдсэн цагийг цэвэр байлгадаг. Оройн цагийн бүтцийг хичээлийн дараах цагийн тэнцвэрийн зарчмаар зохион байгуулбал энэ хоёр зорилт зөрчилддөггүй.
Долоо хоног бүрийн муруй
1 дэх долоо хоног — «дуугүй болох» үе. Хэлэх үгээ мэдэхгүй болохоороо хүн ярихаа больдог. Энэ үед олон хүн «би буруу сургууль сонгосон юм болов уу» гэж бодохоор амархан.
2 дахь долоо хоног — «богиноор ярих» үе. Урт өгүүлбэр зохиох гэж оролдохоо больж, богино өгүүлбэрээр зорилгодоо хүрч сурдаг. Энэ бол чухал дэвшил, гэхдээ ихэнх хүн үүнийг ахиц гэж тооцдоггүй.
3 дахь долоо хоног — эргэлтийн цэг. Толгойд монголоор өгүүлбэр зохиод орчуулах алхам багасаж эхэлдэг. Заримд нь англи мөрөөдөл, англиар өөртэйгөө ярих зэрэг шинж илэрдэг. Хэрэв энэ үед эсрэгээр нь бүх зүйл гацсан мэт санагдвал ахиц зогссон мэт санагдах үеийн тайлбарыг уншаарай — энэ хоёр үзэгдэл ихэвчлэн зэрэг ирдэг.
Журам сургууль бүрд адилхан биш
Хамгийн чухал бөгөөд хамгийн бага яригддаг зүйл: EOP гэдэг нэр нэг ч агуулга нь эрс өөр байдаг.
- Зарим сургуульд зөвхөн хичээлийн бүсэд үйлчилнэ; дотуур байранд хамаарахгүй.
- Зарим сургуульд кампусын нийт нутаг дэвсгэрт, тодорхой цагийн хооронд үйлчилнэ.
- Зөрчилд ямар арга хэмжээ авдаг, хэн хянадаг, хэр тууштай хэрэгжүүлдэг нь бас өөр өөр.
Тиймээс «энэ сургуулийн журам хатуу» гэсэн ерөнхий үнэлгээнд биш, дараах гурван тодорхой асуултад хариу авах нь зөв: хаана, хэдэн цагийн хооронд, зөрчвөл юу болох вэ. Хатуу журам хүн бүрд тохирдоггүй, зөөлөн журам ч мөн адил — өөрийн зан төлөв, сахилга батаа бодитоор дүгнэж сонгоорой.
Хэнд EOP хамгийн их ашигтай вэ
- Эх хэлтэй хүн олон байх орчинд өөрийгөө барьж чаддаггүйгээ мэддэг хүн
- Гурван долоо хоногоос дээш суралцах хүн (богино хугацаанд журам ажиллаж эхлэхээс өмнө дуусдаг)
- Хичээл дээр биш, өдөр тутмын харилцаанд гацдаг гэдгээ мэдэрсэн хүн
Харин анхан шатны хамгийн эхэн үед хэт хатуу журам эсрэг үр дүн өгч, хүнийг чимээгүй болгож ч мэднэ. Ийм тохиолдолд журмыг «дүрэм» гэж бус «зорилт» гэж авч үзэх нь илүү тохиромжтой.
Зөвхөн англиар ярих журам бол шидэт хэрэгсэл биш — ярих боломжийг зохиомлоор олшруулдаг механизм. Ажиллуулах эсэх нь эцсийн эцэст оройн долоон цагт хийх нэг сонголтоос шалтгаална. Аль сургуульд журам ямар хүрээнд, ямар хэлбэрээр үйлчилдгийг хамтрагч агентлагаар дамжуулан урьдчилан тодруулаарай.