Спикинг ахихгүй мэт санагдах үед — сургууль ямар онош тавьж, ямар жор бичдэг вэ
Сургалтын гурав, дөрөв дэх долоо хоногт олон суралцагчид ижилхэн нэг мэдрэмж ирдэг: «Эхэндээ шууд мэдрэгдэж байсан ахиц зогсчихлоо. Би гацчихлаа.» Энэ мэдрэмж хэвийн бөгөөд ихэнхдээ бодит зогсонги биш, өсөлтийн хэлбэр өөрчлөгдсөний шинж байдаг. Гэхдээ заримдаа жинхэнэ гацалт ч байдаг. Хоёуланг нь ялгаж таних нь сургуулийн ажил — энэ нийтлэлд тэр оношилгоо, эмчилгээг эмнэлгийн үзлэгийн дарааллаар харуулъя.
Эхлээд: яагаад ахиц «алга болдог» вэ
Эхний хоёр долоо хоногийн ахиц үнэхээр хурдан байдаг — учир нь тэг цэгээс хөдөлж буй хүнд алхам бүр том харагддаг. Дараа нь өсөлт зогсдоггүй, харин гүн рүүгээ шилждэг: шинэ үг нэмэхээс илүү байгаа үгээ хурдан гаргах, урт өгүүлбэр рүү орох, алдаагаа өөрөө анзаарах гэсэн «харагддаггүй» ахиц эхэлдэг. Гадна талаасаа зогссон мэт боловч дотроо явж байгаа үе. Тиймээс эхний асуулт үргэлж: энэ бодит гацалт уу, эсвэл хэмжүүрийн асуудал уу?
Сургуулийн оношилгоо: гурван эх сурвалж
Багш нар «яриад байгаарай, аажмаар дээрдэнэ» гэсэн ерөнхий үгээр орхихгүйн тулд дараах бодит өгөгдөлд тулгуурладаг:
1. Хичээлийн тэмдэглэл, алдааны бүртгэл. 1:1 хичээл дээр багшийн тэмдэглэсэн алдаанууд долоо хоногоор харьцуулахад давтагдаж байна уу, шинэчлэгдэж байна уу — давтагдаж байвал жинхэнэ гацалт, өөрчлөгдөж байвал өсөлт.
2. Ахиц үнэлгээ. Тогтмол хийгддэг үнэлгээний оноо биш, хэсгүүдийн харьцаа чухал: сонсгол өсөөд яриа зогссон бол оролт-гаралтын тэнцвэр алдагдсаны дохио. Эхний түвшин тогтоох шалгалт-ын үр дүнтэй харьцуулж хардаг.
3. Ярианы бичлэг. Хамгийн энгийн бөгөөд хамгийн үнэн хэмжүүр. Нэг сэдвээр хоёр долоо хоногийн зайтай ярьсан хоёр бичлэгийг зэрэгцүүлэхэд ахиц чихэнд шууд сонсогддог — суралцагч өөрөө ч сонсоод гайхдаг.
Гацалтын гурван түгээмэл хэлбэр ба жор нь
Хэлбэр 1 — «Тойрог яриа»: ижил үгсээрээ л ярьдаг. Чөлөөтэй мэт ярьдаг ч сайн ажиглавал ижил 300 үг, ижил бүтцээ л эргүүлж байдаг. Тав тухын бүсийн гацалт. Жор нь: багш зориуд шинэ бүтэц шаардсан даалгавар өгдөг — өнгөрсөн үеэр ярьсан түүхийг ирээдүйн таамаг болгож яриулах, «гэхдээ», «хэдийгээр» шаардсан сэдэв өгөх гэх мэт. Суралцагчийн тал: өдөрт гурван шинэ хэллэг сонгоод тэр өдрийн ярианд заавал хэрэглэх дүрэм тавих.
Хэлбэр 2 — «Төгс өгүүлбэрийн хавх»: алдахаас айгаад ярьдаггүй. Дүрмээ мэддэг, толгойдоо өгүүлбэрээ бүтээдэг, гэхдээ «алдаатай гарчих вий» гээд амандаа хүртэл нь гаргадаггүй. Ихэвчлэн бичгийн оноо өндөр, ярианы оноо доогуур хүмүүст тохиолддог. Жор нь: алдааг зорилго болгох — багш тухайн хичээлд «зөв эсэхээс үл хамааран хамгийн урт ярьсан нь амжилт» гэсэн горим тогтоодог. Засварыг яриа дундуур нь биш, дараа нь нэгтгэж өгдөг. Айдас нь алдаанаас биш, алдааг шоолуулахаас ирдэг тул 1:1 орчин энэ хэлбэрт хамгийн үр дүнтэй.
Хэлбэр 3 — «Хоосон сав»: гаргах юмаа шавхчихсан. Ярих сэдэв, санаа, үг нь дуусчихсан — оролт багассан үеийн гацалт. Хичээл дээрээ идэвхтэй ч хичээлээс гадуур англи хэрэглээгүй бол ихэвчлэн энэ хэлбэрт ордог. Жор нь: оролтыг нэмэх — унших, сонсох материалыг түвшинд нь тааруулж өгөөд, дараагийн хичээл дээр тэр материалаа ярианы түүхий эд болгож ашигладаг. Хичээлээс гадуурх цагаа идэвхтэй ба нам оройн тэнцвэр-ээр зохион байгуулах нь энд шууд тусалдаг.
Суралцагчийн гартаа байдаг гурван зүйл
1. Хоёр долоо хоног тутам дуугаа бичих. Гацсан гэж мэдрэгдэх бүрд өмнөх бичлэгээ сонс — мэдрэмж хэмжүүр биш, бичлэг хэмжүүр.
2. Гацсанаа багшдаа хэлэх. Тэвчиж суух нь ганц ч зүйл өгдөггүй. «Ахихгүй байгаа юм шиг санагдаад байна» гэсэн ганц өгүүлбэр багшид оношилгоо эхлүүлэх дохио болдог.
3. Хэмжүүрээ солих. «Хэр сайн ярьж байна» биш «өнөөдөр хэдэн минут англиар ярив» гэж тоол. Чанарын мэдрэмж хуурдаг, тооны хэмжүүр хуурдаггүй.
Дуудлагын түвшинд гацсан мэт мэдрэмж бол тусдаа сэдэв — түүнийг дуудлага засах хичээлийн үе шатууд нийтлэлээс уншаарай.
Гацалт бол зам дууссаны шинж биш, замын хэлбэр өөрчлөгдсөний шинж. Гол нь түүнийг ганцаараа биш, өдөр бүр чамайг сонсдог багштай хамт оношлох явдал. Сургууль бүрийн ахиц хянах тогтолцоо, багшийн арга барил өөр өөр тул өөрт тохирохыг хамтрагч агентлагаас лавлаж болно.